virtuElvis

Rockepresten er ute med ei ny plate igjen, diverre. For dei som ikkje gidd å kjøpe platene hans, men av ein eller annan grunn likevel er interessert i kva han syng om, vil eg gje ei oppsummering her. Dette er 50 av tekstane hans, i kortformat, utan rim og tonefølgje:

"Eg har så lyst til å pule deg, men kan av ulike årsaker strengt tatt ikkje gjere det.
Likevel gjer eg det, for eg kjem unna med det sidan det å synge om moralske brester er kult.
Dessutan tilgir i alle fall Gud meg. Trur eg."

Dette er kortforma av dei 50 neste tekstane hans:

"Eg lurer på om Gud finst. Eeeehhhh - jo. Eg trur han finst. Men eg tviler litt. Men trur litt og.
Derfor kan eg pule deg, av di det er kult med ein moralsk brest, og sidna Gud ikkje sender meg til Helvete. Kanskje."

Slik. No sparar du ein god slump pengar.

Så gjer dei det igjen.

Etter å ha tatt fråstand frå populærmusikk frå vestkysten i USA i ei årrekke, kuvender no altså den popmusikalske andselita i hovudstaden, jf debatten som har gått i mediene i sommar. Vestkystmusikk er no godkjent. Det er også godkjent å vere flink på instrumentet sitt, og vere musikalsk. Dårlege nyheiter for nokre, gode for andre. Det er jo ikkje så lenge sidan St. Thomas (som nemnt elsewhere) blei genierklært av dei same folka. Men han kan verken spele eller synge, så no er vel han ut.

Hadde eg ein augneblink tatt musikkjournalismen her til lands på alvor, hadde eg blitt forvirra no. Men eg har aldri tatt dei på alvor, så eg er ikkje forvirra. Eg tar derimot lattermildt helg. Må heim å sjekke om det er liv i hunden, og høyre kva ho meiner om saka. Sidan ho no har lært seg å pisse ute når eg seier "gå på do", kan eg kan hende få ho til å gulpe når eg seier "Tom Skjeklesæter"?

Ein DJ er ein person som speler platene sine for andre. Greia er å finne plater som folk kan danse til, eller lytte til, eller begge delar, og så syte føre å spele fleire låtar etter kvarandre, slik at folk kan danse eller lytte så mykje dei vil. Sidan musikk no som oftast blir gitt ut digitalt, og digitale musikkprogram er lett og billeg tilgjengeleg for folk flest, er det også ei greie blant nokre DJ'ar å spleise eit par låtar, for å skape ei ny låt, eller ein meir eller mindre artig blanding av to låtar. Dei skikkeleg kreative kjøper seg ein CD med ulike trommeloopar, eller ein rytmeboks, og lagar sine eigne rytmer, som dei jamvel gir ut på CD.

Felles for alle typar DJ er at dei blir det dei blir av å trykke på ein knapp det står PLAY på. Ein DJ er ein person som har plater, eller tilgang på plater, platespelarar eller tilgang på dette (eventuelt også ein Groovebox/trommemaskin/loop-CD'ar og ein PC å blande rytmar på), og viktigast: Ein peikefinger til å iverksette det som alt er spelt inn. Big deal. 8000 kroner og ein peikefinger, så er du i bransjen.

Ok, ein som skal spele plater som skal få andre til å lytte, kan jo med fordel ha greie på musikk slik at han veit kva som er in til ei kvar tid. Han kan altså ha greie på trendar, lese noen blad eller plukka opp noen tips. Men bak det å spele plater ligg det lite kreativt. Eller rettare: Det kan vel kallast kreativt, skapande, på den same måten som det skifte kanal på TV'en er skapande. Visst kan akkurat det kallast skapande, men på eit særs lågt nivå, taksonomisk sett: Følgjer du Bloom, handlar dette om reproduksjon, nokså langt nede på taksonomitrappa.

Du har dei som speler musikk, og du har dei som speler plater. Du har dei som kjøper eit instrument av lidenskap, øver, lagar låtar, brukar tida si på å skape, musikarane altså, og du har dei som speler platene deira. Om dei speler dei for 500 på ein nattklubb eller for den irriterande, snåttsleikande lillesøstera heime på guterommet speler i prinsippet inga rolle. Å trykke på play for å formidle eit åndsverk er prinsippielt den same operasjonen uansett kor du gjer det.

Fenomenet kan i høgda kallast interaktiv lytting. Om lag som om når eg les på nettet, eller speler eit spel på X-Box'en min: Eg gjer val som får konsekvensar for det som skjer på skjermen. DJ'en gjer krav på medforfattarskapen her; han er opphøgd (i dobbel forstand: sjekk DJ-boksane, 2 meter over alle andre) til ein artist. Kor vridd er ikkje det? Om lag som om eg speler Colin McRae på X-Box'en, filmar det, og gir det ut på DVD? Eller drar med meg ein PC med Doom på til ein kinosal, og framstiller spelrunden min som ein film, som noe som er interessant for andre? Eller om lag som om eg følgjer ein tanke på internett, og hoppar frå lenke til lenke, og gjer krav på å vere forfattar?

Joda, noen må spele plater på nattklubbar. Heilt greitt, noen må stå i døra, servere og vaske også. Eg dansar rett nok aldri, kjenner meg som ei sjøku når eg beveger meg ut på dansegolvet, men eg speler mykje. Og det hender eg er på nattklubbar der ein DJ speler, men eg vil tru eg ikkje er i målgruppa, sidan eg ikkje gidd danse. Likevel har eg vore på happenings der profilerte DJ'ar har vore hovudattraksjonen. Eg har og kjøpt CD'ar kompilert, remixa (og jamvel "skapa" av DJ'ar, på den måten at dei har trykt på PLAY på rytmeboksen og ein bass-loop samstundes) av DJ'ar. Umåteleg kjedeleg å høyre på, for dei av oss som er vant til å jobbe med loops/trommeprogrammering som ein del av eit skapt uttrykk. Eg har prøvd og prøvd å se det artistiske ved ulike DJ'ar, men eg ser det berre ikkje.

Eg kan likevel se funksjonen ein DJ har: Han som speler platene. Men ikkje bland begrep som "skapande", "kreativ" og "utøvande" inn i dette. Å spele plater er å formidle musikk skapt av andre, og det skal dei andre ha æra for, ikkje han som drog med seg platene på festen.

Eg greier ikkje heilt dette med musikkjournalistar. Det slo meg ekstra i samband med Idol-runden, då Dagblad-journalisten Thomas Strzelecki var i dommarpanelet. Idol-konseptet er forsåvidt ein eigen diskusjon, men innanfor rammene dei set, å prøve å stemme fram eit kommersielt produkt, skil Idol seg vel nokså lite frå store delar av platebransjen for øvrig. For denne diskusjonens skuld: Eg har ingen problem med å høyre ein artist framføre ei låt, for så å bedømme vedkomande etter sceneframtoning, stemmekvalitet og musikalitet. Igjen; Innanfor rammene av Idol er det snakk om å finne ei vare som kan marknadsførast etter både visuelle og musikalske kriterier. Det er ei konkurranse, og det handlar berre delvis om musikk, og rettar seg mest mot fjortisar i alle aldre. Synd, men trist, men sant.

Det som slo meg først i løpet av Idol-rundane, var at eg nesten konsekvent var ueinig i alle vurderingane til Thomas Strzelecki. Javel, Idol er Idol, og javel, det handlar ikkje så mykje om musikk. Men visse ting er målbare, også innan musikk. Syng ein person surt, så syng han surt. Er ein musikar upresis, så er han upresis. Kan du telle til 4 så kan du det. Kan du det ikkje, så blir du ikkje trommis. Eg er gjerne gammaldags, men eg meiner at ein musikkjournalist bør høyre slike ting. Kva kriterier skal elles gjelde? Sjølvsagt tel og andre kvalitetar når ein artist skal pushast i alle medier, men utgangspunktet for ein musiker er musikalitet.

Når journalistar av kvaliteten Strzelecki slepp til i mediene, forsvinn ein del parameter for å vurdere musikk og nokre nye kjem til. Det er mi klåre oppfatting at Strzelecki ikkje høyrer a) tonar eller b) takt eller det litt meir udefinerbare (men likefullt eit teikn på musikalsk kvalitet) c) om eit arrangement eller band er på plass i forhold til rytme, måte å framføre låta på, osv: om det groover.

Det eg berre opplever med personar som er nådelaust umusikalske, og herunder nemnte journalist, er alle andre parametra som kjem til, som erstatning for det desse personane ikkje høyrer i musikken. Eg forstår at nokre vurderingsparameter er subjektive, som karisma og utstråling. Men når ein person manglar toneøyre og berre vurderer koss ein artist tonar seg fram, bør vel vedkomande kjøpe seg ei bok om film og bli filmanmeldar heller? Eller ein Grandis, litt ekstra ost, og kose seg med Det Nye? Idolrundane var ein demonstrasjon av ein musikkjournalists manglande musikalske emne, og den same journalistens emne til å (prøve å) kompensere for dette.

Derfor har vi fenomen som St. Thomas (nemnt elsewhere i bloggen). Ein journalist og to har sett noe Neil Young-liknande, høyrt to refreng som det går an å nynne til, ("I've been running away, sudelidimdamdei, sudelidimdamdei") og skapt ein hype. Den litt sjuke rettvisdomen her er jo at dei same journalistane elsker å sable ned artistane dei har vore med på veg opp, når artisten først er etablert.

I motsatt ende av entusiasmen for talentlause artistar, har du den tilsvarande hetsen mot flinkisane. Dette er sjølvsagt direkte relatert til kompleksa: Artistar som har blitt flinke, fått til å spele på gitaren sin, ulikt journalisten sjølv, skal taklast. "Flink" er eit minusord, merkeleg nok, i desse krinsane; ein kan høyre utsegn som "det var bra, men flinkt." St. Thomas blir vel då eit pop-alibi for mislukka musikkjournalistar, eit musikalsk hide-out for folk som gjerne vil se at også dei som ikkje høyrer skilnad på ein C og ein D kan stå på ei scene med ein gitar. Ein rørande tanke med grusomme aurale konsekvensar.

Eg vil for ordens skuld leggje til at eg les med stor glede plate- og konsertmeldingar av reflekterte journalistar med gode formidlingsemne, høgt kunnskapsnivå og eit minstemål av peiling på kva som skjer mellom musikarane. Slike journalistar finst og, om enn i mindretal.